نحوه مطالبه حواله های موسسات مالی و اعتباری

سوال :
آیا حواله های صادره از سوی موسسات مالی و اعتباری وصف چک را داشته و قابل انتقال است و دارنده آن با فرض گردش در بازار می تواند طرح دعوی نماید؟ (با عنایت به ماده 724 قانون مدنی که عقد حواله را تعریف نموده است)

پاسخ :
حواله های صادره از سوی موسسات مالی و اعتباری، وصف چک و آثار آن را ندارد ؛بلکه سند ذمه ای عادی محسوب و مقررات اسناد تجاری (از جمله ظهر نویسی) شامل آن نمی گردد و از امتیازات اسناد تجاری هم برخوردار نیست ولی طرح دعوی به استناد حواله های مذکور به عنوان سند عادی فاقد اشکال است. ضمنا در عقد حواله موضوع ماده 724 قانون مدنی قطعا سه طرف محیل، محتال و محال علیه باید وجود داشته باشند تا ماهیت حقوقی حواله ایجاد شود ولی صدور حواله های موصوف در ماهیت با عقد حواله متفاوت است ؛چنانکه گاهی دارنده حواله، خود صادر کننده آن می باشد و از موسسه مالی، وجه آنرا به نفع خود دریافت می دارد. ولی در عقد حواله دین از ذمه محال علیه منتقل می شود.

(نظریه مشورتی شماره 1295/93/7 _1393 /6/5 اداره حقوقی قوه قضائیه)

مطالبه خسارت تأخیر تأدیه وجه چک علیه ضامن و ظهرنویس

 

 

 

متن پرسش :
با توجه به مقررات مواد 249 و 314 و 315 قانون تجارت و ماده 522 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی آیا دعوی مطالبه خسارت تأخیر تأدیه علیه ضامن و ظهرنویسان چك قابل استماع می‌باشد یا خیر؟

متن پاسخ :
با توجه به ماده 249 (1) قانون تجارت درخصوص مسؤولیت تضامنی متعهدین برات و ماده 314(2) همان قانون كه تصریح نموده، مقررات راجع به بروات درخصوص ضمانت صادركننده و ظهرنویس‌ها و اقامه دعوی ضمان شامل چك نیز می‌شود، همچنین با توجه به ماده522(3) قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب سال 1379 كه امكان مطالبه خسارت را در دعاوی كه موضوع آن دین و از نوع وجه رایج باشد با شرایطی مقرر داشته، در فرض استعلام، با تحقق شرایط مذكور در مقررات مربوط (مانند گواهی عدم پرداخت ظرف پانزده روز از بانك محال علیه كه در ماده315 (4) قانون تجارت مقرر گردیده)، دارنده چك می‌تواند خسارات تأخیر تأدیه را از كلیه مسؤولین سند اعم از صادركننده، ضامن و ظهرنویس حسب مورد مطالبه نماید. { پی نوشت : 1ـ ماده249ـ برات دهنده، كسیكه برات را قبول كرده و ظهرنویسها در مقابل دارنده برات مسئولیت تضامنی دارند دارنده برات در صورت عدم تأدیه و اعتراض می‌تواند به هر كدام از آنها كه بخواهد منفرداً یا به چند نفر یا تمام آنها مجتمعاً رجوع كند، همین حق را هر یك از ظهرنویسها نسبت به برات دهنده و ظهرنویس‌های ماقبل خود دارند. اقامه دعوی بر علیه یك یا چند نفر از مسئولین موجب اسقاط حق رجوع به سایر مسئولین برات نیست اقامه كننده دعوی ملزم نیست ترتیب ظهرنویسی را از حیث تاریخ رعایت كند ضامنی كه ضمانت برات‌دهنده یا محال‌علیه یا ظهرنویسی كرده فقط با كسی مسئولیت تضامنی دارد كه از او ضمانت نموده است. 2ـ ماده314ـ صدور چك ولو اینكه از محلی به محل دیگر باشد ذاتاً عمل تجاری محسوب نیست لیكن مقررات این قانون از ضمانت صادركننده و ظهرنویسها و اعتراض و اقامه دعوی و ضمان و مفقودشدن راجع به بروات شامل چك نیز خواهدبود. 3ـ ماده522 ـ در دعاوی كه موضوع آن دین و از نوع وجه رایج بوده و با مطالبه داین و تمكن مدیون، مدیون امتناع از پرداخت نموده، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبكار دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه كه توسط بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می‌گردد محاسبه و مورد حكم قرار خواهد داد مگر اینكه طرفین به نحوه دیگر مصالحه نمایند. 4ـ ماده315ـ اگر چك در همان مكانی كه صادر شده است باید تأدیه گردد دارنده چك باید در ظرف پانزده روز از تاریخ صدور وجه آنرا مطالبه كند و اگر از یك نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد باید ظرف چهل و پنج روز از تاریخ صدور چك مطالبه شود. اگر دارنده چك در ظرف مواعد مذكوره در این ماده پرداخت وجه آنرا مطالبه نكند دیگر دعوی او برعلیه ظهرنویس مسموع نخواهدبود و اگر وجه چك به سببی كه مربوط به محال علیه است از بین برود دعوی دارنده چك بر علیه صادركننده نیز در محكمه مسموع نیست. } [ نظریه شماره8881/7 ـ 26/11/1383 اداره كل امور حقوقی و اسناد قوه قضائیه ]

 

 

 

مسئولیت متصدیان امور بانکی در احراز اصالت اسناد

 

 

 

متن پرسش :
با سلام من کارمند بانک هستم در سال 82 برای کسی افتتاح حساب نموده ام که اصل شناسنامه را با کپی ان تطبیق داده ام و امضاء کرده ام و رئیس صندوق برای تائید کار من و شناسنامه از طریق سیستم از ثبت احوال استعلام گرفته است و جواب استعلام قبول امده است و شخص دسته چک 10برگی از بانک گرفته و1فقره چک برگشتی دارد حالا در سال90 صاحب اصلی ان مشخصات برای افتاح حساب به بانک مراجعه کرده و بانک به او گفته که چک برگشتی دارد حالا ان شخص از من و رئیس صندوق شکایت کرده ما از لحاظ بانکی کارمان درست طبق مقررam2006iات بوده خواستم بدانم ایا من و رئیس صندوق در دادگاه مقصر شناخته میشویم ؟ یا نه؟ در سال 90بازهم استعلام از ثبت احوال گرفته شده باز هم جواب قبول امده اما بعد از مراجعه حضوری به ثبت احوال و نشان دادن کپی واستعلام حضوری معلوم شد شناسنامه که افتتاح حساب کرده جعلی بوده حالا چرا ثبت احوال جواب قبول به بانک داده جای تعجب است

متن پاسخ :
با سلام . آنچه در مسئولیت متصدیان بانکها می باشد اینست که مدارک و اصالت امضاها را در حد عرف بانکی تشخیص دهند . و لذا اگر مدرکی آنچنان با مهارت جعل شود که تشخیص اصالت آن برای افراد بانکی در بدو امر ممکن نباشد و جز کارشناس رسمی در رشته خط و امضاء نتواند جعلی بودن آن را احراز کند، یا امضائی در حد عرف بانکی با نمونه امضاء مجاز صاحب حساب مطابقت داشته باشد و با این وصف چکی پاس شود یا مالی پرداخت گردد، متصدی ضامن نیست . زیرا در حد مقدورات مطابقت را تشخیص داده است . موفق باشید